Топ-5 першакрасавіцкіх розыгрышаў, якія ўдаліся занадта добра
1 красавiка 2025 у 1743488220
Аляксандр Дамейка / «Зеркало»
Звычаю ладзіць вясёлыя розыгрышы на 1 красавіка ўжо больш за 400 гадоў. Першая згадка пра гэта змяшчаецца ў камічнай паэме фламандскага пісьменніка Эдуарда дэ Дэнэ, апублікаванай у 1561 годзе. Відаць, на той час традыцыя была ўжо добра вядомая: ахвяра розыгрышу, служка, якога пасылаюць з недарэчнымі даручэннямі нібыта для падрыхтоўкі да вясельнага балю, памятае, які цяпер дзень, і разумее, што яго шыюць у дурні. Тым не менш нават праз некалькі стагоддзяў многія людзі з гатоўнасцю прымаюць за праўду ўмелыя першакрасавіцкія містыфікацыі. Расказваем пра пяць такіх розыгрышаў, якія ўдаліся занадта добра (і нагадваем, што ў гэты дзень нікуды без пачуцця гумару і крытычнага мыслення).
Спагеці-дрэва
1 красавіка 1957 года ў навінавай праграме «Панарама» на брытанскім тэлеканале BBC выйшаў сюжэт пра сям'ю з італьянскамоўнага кантона Тычына ў Швейцарыі, якая збірала багаты ўраджай спагеці. На экранах тэлевізараў брытанцы ўбачылі працавітых швейцарскіх сялянак, якія асцярожна зрывалі далікатныя спагеці з дрэваў і раскладвалі іх на сонца для прасушвання. Завяршаўся сюжэт сцэнай абеду, за якім задаволеныя людзі высока ацэньвалі макарону новага ўраджаю.
За кадрам папулярны вядоўца Рычард Дымблбі сур'ёзным голасам расказваў, што канец сакавіка - вельмі трывожны час для зборшчыкаў спагеці па ўсёй Еўропе, бо замаразкі могуць пагоршыць іх смак. Таксама Дымблбі растлумачыў, што кожная нітка спагеці вырастае аднолькавай даўжыні толькі дзякуючы шматгадовай селекцыі і ўпартай працы некалькіх пакаленняў вытворцаў.
Заканадаўчае змяншэнне ліку «пі» да 3,0
У красавіку 1998 года навукова-інфармацыйны бюлетэнь New Mexicans for Science and Reason са штата Нью-Мексіка апублікаваў артыкул амерыканскага фізіка Марка Бослау. У ім сцвярджалася, што легіслатура (заканадаўчы орган) штата Алабама прагаласавала за змяненне значэння матэматычнай канстанты «пі» з 3,14159 на «біблейскае значэнне» 3,0. Навуковец задумаў гэты артыкул як пародыю на спробы абмежаваць выкладанне навуковай тэорыі біялагічнай эвалюцыі ў амерыканскіх навучальных установах.
Тэкст з часопіса хутка трапіў у інтэрнэт і распаўсюдзіўся па ЗША і астатнім свеце. Хутка стала ясна, што многія людзі ўспрынялі артыкул Бослау не як пародыю: легіслатура Алабамы пачала атрымліваць сотні званкоў ад людзей, якія пратэставалі супраць змянення ліку «пі» з дапамогай заканадаўства.
«Мальбара» з марыхуанай
Гэты розыгрыш аказаўся не зусім першакрасавіцкім: ён запускаўся стваральнікамі некалькі разоў, і ўпершыню гэта адбылося не ў красавіку, а ў студзені 2014 года. Зрэшты, некаторыя пазнейшыя перазапускі былі прымеркаваныя менавіта да 1 красавіка. А сам розыгрыш усе тры разы з'явіўся на сайце Abril Uno («Першага красавіка» па-іспанску), прысвечаны акурат стварэнню містыфікацый да гэтай даты.
21 студзеня 2014 года Abril Uno апублікаваў нататку, у якой сцвярджалася, што тытунёвы гігант Phillip Morris далучыўся да руху за легалізацыю марыхуаны ў свеце і вырашыў выпусціць на рынак цыгарэты з марыхуанай пад брэндам Marlboro M. Прадаваць іх нібыта планавалася праз ліцэнзаваныя крамы ў штатах Каларада (які легалізаваў ужыванне канабісу з рэкрэацыйнымі мэтаім за год да гэтага) і Вашынгтон (дзе легалізацыя марыхуаны чакалася ў канцы 2014 года).
Ужо на наступны дзень «навіна» была падхопленая сацсеткамі і СМІ. Нягледзячы на тое што на Abril Uno наўпрост гаворыцца, што гэта сатырычны, парадыйны сайт, многія прынялі апублікаваную там інфармацыю за праўду. Цалкам сур'ёзныя выданні перадрукоўвалі вестку пра «Мальбара з марыхуанай» без усялякага намёку на неверагоднасць. Напрыклад, у першапачатковым выглядзе гэтая «навіна» ад 25 студзеня 2014 года дагэтуль захавалася на сайце дзяржаўнага Міжнароднага інфармацыйнага агенцтва Казахстана «Казінфарм».
30 сакавіка 2015 года сайт Abril Uno зноў апублікаваў навіну пра Marlboro M, а потым яшчэ раз перавыпусціў яе 1 красавіка 2016 года. Клікбэйтную містыфікацыю падхапілі і іншыя сатырычныя выданні. Сайт Now 8 News, які рэгулярна публікуе «шакавальныя весткі» пра «падзеі» накшталт атакі зомбі на супермаркет Walmart, у кастрычніку 2015 года расказаў пра старт продажаў «Мальбара» з марыхуанай адразу ў чатырох штатах ЗША. І нават агучыў цану новага тавару - 89 даляраў за пачак. Дзіўна, але і гэтым разам многія прынялі нясвежы жарт за праўду.
Рэформа іспанскага алфавіту
У 2013 годзе прафесарка лінгвістыкі з Пуэрта-Рыка Аіда Вернь напісала жартоўны артыкул, у якім сцвярджала, што Каралеўская акадэмія іспанскай мовы вырашыла выключыць літару Ñ (N з тыльдай, вымаўляецца як «нь») з іспанскага алфавіту, атрымаўшы ўхвалу караля і каралевы Іспаніі.
У артыкуле, які 31 сакавіка апублікавала інтэрнэт-выданне Metro.pr, сцвярджалася, што рашэнне акадэміі шакавала ўвесь свет. Лінгвістка называла літару Ñ самай самабытнай у іспанскім алфавіце (можна параўнаць з беларускай Ў). І паведамляла, што на дэманстрацыі і пратэсты, звязаныя з яе адменай, перад Каралеўскай акадэміяй сабраліся ўжо тысячы жыхароў Мадрыда.
Паводле пуэртарыканкі, з гэтага часу любое слова з літарай Ñ мусіла было б пісацца з двайной N, як гэта рабілася ў Сярэднявеччы. Драматызму гэтай вестцы надавала і тое, што літара Ñ ёсць у самім слове España (ісп. «Іспанія»). Як сцвярджалася ў першакрасавіцкім артыкуле, з гэтага часу Іспанію трэба пісаць па-іншаму: Espanna.
Аіда Вернь вельмі адказна паставілася да свайго розыгрышу. У апошнім абзацы таго ж тэксту яна напісала, што ўсё вышэйнапісанае - жарт, і павіншавала чытачоў з Днём смеху. Аднак, як выявілася, далёка не ўсе наведнікі Metro.pr дачыталі артыкул да канца (а нехта, відаць, наогул абмежаваўся гучным загалоўкам). У выніку Каралеўская акадэмія іспанскай мовы некалькі гадоў была вымушаная адказваць на пытанні інтэрнэт-карыстальнікаў пра тое, чаму яна вырашыла пазбавіцца ад асаблівай літары.
Уварванне іншапланетнікаў у Іярданію
У 2010 годзе першакрасавіцкі пранк выйшаў з-пад кантролю ў блізкаўсходнім каралеўстве Іярданія. 1 красавіка газета «Аль Гад» (арабск. الغد, «Заўтра») проста з першай паласы расказала чытачам пра трохметровых іншапланетнікаў, якія высадзіліся ў мястэчку Аль-Джафр прыкладна за 300 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад іярданскай сталіцы Аман.
У артыкуле сцвярджалася, што гіганцкія іншапланетнікі прыляцелі ў Аль-Джафр на лятучых талерках, асвятліўшы яркімі прамянямі ўвесь горад. Праз касмічнае ўварванне ў мястэчку нібыта выйшла з ладу сувязь, а напалоханыя гараджане выбеглі на вуліцы.
Мэр Аль-Джафра Махамед Млейхан жарту газеты не ацаніў і нават збіраўся падаваць на «Аль Гад» у суд. Паводле яго, многія жыхары мястэчка ўспрынялі публікацыю ўсур'ёз: «Навучэнцы не пайшлі ў школу, іх бацькі былі напалоханыя, і мне ледзь не давялося эвакуяваць 13 тысяч жыхароў. Людзі баяліся, што на іх нападуць іншапланетнікі». Дарэчы, прачытаўшы навіну, мэр неадкладна паведаміў пра яе мясцовым сілавікам. Тыя выправіліся прачэсваць мясцовасць у пошуках «чужых», але так нікога і не знайшлі.
Чытайце таксама